01
C45 kısaca
C45, karbonu %0,42–0,50 olan alaşımsız bir ıslah çeliğidir. Werkstoffnummer'i 1.0503, yakın Amerikan karşılığı AISI 1045, yakın Japon karşılığı JIS S45C'dir. Norm adı EN ISO 683-1:2018'dir; eski adı EN 10083-2:2006.
"Alaşımsız", krom, molibden ya da nikel gibi elementlerin bilerek eklenmediği anlamına gelir. Dayanım ve sertleşme neredeyse yalnız karbondan gelir. Bu yüzden C45 sade, yaygın ve ekonomik bir makine çeliğidir.
C45'in yeri orta yüklü parçalardır: miller, pimler, dişli milleri, kam milleri. Yük yükselirse ya da çap büyürse alaşımlı çeliklere geçilir. Aradaki ilişkiyi ıslah ve sementasyon çeliği farkı yazısında genel çerçevesiyle anlattık. Tür sayfası: imalat çelikleri.
Tek bakışta:
- Karbon: %0,42–0,50.
- Çekme dayanımı (+QT, 16–40 mm): 650–800 MPa.
- Adları: C45 · 1.0503 · AISI 1045 · Ç 1045.
- Formlar: çubuk, kare, lama, levha, altıköşe ve boru.
02
Kimyasal bileşim (EN ISO 683-1)
Önemli olan karbon aralığıdır. Mangan sertleşebilirliğe yardım eder; diğer elementler katışık sınırıdır.
| Element | Oran, % |
|---|---|
| Karbon (C) | 0,42–0,50 |
| Silisyum (Si) | en çok 0,40 |
| Mangan (Mn) | 0,50–0,80 |
| Fosfor (P) | en çok 0,045 |
| Kükürt (S) | en çok 0,045 |
| Krom (Cr) | en çok 0,40 |
| Molibden (Mo) | en çok 0,10 |
| Nikel (Ni) | en çok 0,40 |
Krom, molibden ve nikelin toplamı en çok %0,63 olabilir. Bu elementler C45'te bilerek eklenmez; hurda ve cevherden gelen katışık olarak bulunur. Alaşımsız çeliğin sınırı budur.
Adı karbondan okursunuz: 45, yüzde 0,45 civarında karbon demektir; normdaki aralık %0,42–0,50'dir. Baştaki C karbonlu çeliği gösterir. Alaşım elementi harfi yoktur.
03
Çapa göre mekanik değerler
Islah çeliğinin dayanımı çapa bağlıdır. Norm C45 için ıslahlı (+QT) değerleri 100 mm'ye kadar üç banda böler:
| Çap, mm | Akma Rp0,2, MPa (en az) | Çekme Rm, MPa | Kopma uzaması A, % (en az) |
|---|---|---|---|
| ≤ 16 | 490 | 700–850 | 14 |
| 16–40 | 430 | 650–800 | 16 |
| 40–100 | 370 | 630–780 | 17 |
Çap büyüdükçe dayanım düşer, uzama artar. 16–40 mm bandı, en çok sorulan değerdir ve özetteki 650–800 MPa buradan gelir.
Tabloyu okumak
Ø 30 mm'lik bir mil 16–40 mm bandındadır. Ismarlayacağınız ıslahlı C45 için norm, çekme dayanımını 650–800 MPa, akma dayanımını en az 430 MPa verir. Aynı çelik Ø 12 mm'de 700–850 MPa, Ø 60 mm'de 630–780 MPa olur. Üç banda yayılan fark yaklaşık %10'dur; yani C45'te çap etkisi alaşımlı çeliklere göre daha hafiftir, ama sıfır değildir.
Normun şart koştuğu değer her zaman alt sınırdır. Tasarım hesabında aralığın ortasını değil, alt sınırı esas alın.
Normalize durumda
C45 yüksek çaplarda da kullanılır; bu durumda norm normalize (+N) değerleri verir:
| Çap, mm | Akma Rp0,2, MPa (en az) | Çekme Rm, MPa (en az) | Kopma uzaması A, % (en az) |
|---|---|---|---|
| ≤ 16 | 340 | 620 | 14 |
| 16–100 | 305 | 580 | 16 |
| 100–250 | 275 | 560 | 16 |
Normalize değerler ıslahlı değerlerin altındadır. 16–40 mm bandında ıslahlı akma alt sınırı 430 MPa, normalize 305 MPa'dır; yaklaşık %40 fark. Normalize çelik, dayanımın kritik olmadığı ve yapının homojen kalmasının yettiği parçalar için uygundur. Çapı 100 mm'yi aşan bir C45 mil için ıslahlı dayanım tablosu yoktur; bu çaplarda tasarım normalize değerlerle yapılır.
Sertlik
Yumuşak tavlı teslimde (+A) en çok 207 HB, kesilebilirliği iyileştirilmiş (+S) teslimde en çok 255 HB'dir. Dikkat: norm +A sertlik şartını C45E ve C45R için tanımlar. Harfsiz C45 kalite çeliğinde bu şart yazılı değildir.
Hangi teslim durumu
Norm C45 için iki ana durum tanımlar: normalize (+N) ve ıslahlı (+QT). Normalize durum, yapının homojen olmasının yettiği ve dayanımın kritik olmadığı parçalar içindir. Islahlı durum, tablodaki 630–850 MPa aralığını tanımlar ve yüklü miller için seçilir. Atölye işleyecekse yumuşak tavlı (+A) ya da +S sorulur. Kod yazılmayan bir sipariş bu nedenle eksiktir.
04
Ad karışıklığı: 1045, Ç 1050, Ck45
C45 üç yerde yanlış anlaşılır.
AISI 1045 mi 1050 mi
C45'in yakın karşılığı AISI 1045'tir. Türkiye'de "Ç 1050" adı da duyulur ama AISI 1050 başka, daha yüksek karbonlu bir kalitedir. İkisi birbirinin yerine geçmez. Eski bir listede 1050 yazıyorsa karbon aralığını kontrol edin.
Ç 1045
MKE adlandırmasında SAE numarasının başına Ç konur; C45 için Ç 1045. MKE adı bir standart değildir, adlandırma geleneğidir. Piyasada "Ç 1050" de kullanıldığı için sipariş yazılarında EN adını (C45) ve teslim durumunu belirtmek güvenlidir.
Ck45 ve C45E
Ck45 eski DIN adıdır; günümüzdeki karşılığı C45E (W.Nr 1.1191). E harfi, kükürt ve fosfor üst sınırının daha sıkı olduğu "özel çelik" kalitesini gösterir. C45R, kükürt aralığının da kontrollü olduğu sürümdür. Üçü aynı karbon düzeyindedir; belge ve katışık sınırları farklıdır. Bu sürümlerin ayrı verisi burada yer almaz; yalnız adlar eşlenir.
Tüm eşdeğerleri eşdeğerlik tablosunda bulursunuz.
05
Kullanım alanları
C45, orta dayanım gerektiren makine parçalarında kullanılır:
- piston ve zincir pimleri
- dişli milleri
- sonsuz vidalar
- kam milleri
- dişli parçaları
- otomotiv ve motor parçaları
Seçmenin nedenleri pratiktir. Her form ve ölçüde bulunur, işlenmesi kolaydır, ıslah ya da normalize edilerek ihtiyaca göre ayarlanır ve alaşımlı çeliğe göre ekonomiktir. Yüzeyi sertleştirilebilir; bu durumda gövde ıslahlı dayanımda kalır, yüzey aşınmaya dayanır. İndüksiyonla yüzey sertleştirmeye uygun çelikleri ayrı bir yazıda ele alıyoruz.
C45 ne zaman yeter
Aşağıdaki durumlarda C45 çoğunlukla doğru seçimdir:
- Çap 100 mm'yi aşmıyor.
- Yük orta düzeyde; çekme dayanımı 650–800 MPa (16–40 mm) yetiyor.
- Parça işlenecek ve gerekirse yüzeyi sertleştirilecek.
- Maliyet ve her formda bulunma önemli.
Üç ya da dördü evet ise C45 üzerinde durun. Birinden ikisi hayırsa alaşımlı çeliklere bakın.
Sınırlarını da bilin. Kalın kesitte sertleşme derine inmez; norm ıslah değerlerini 100 mm'de bitirir. Yük yüksekse ve değişkense, ya da çap büyükse 42CrMo4 gibi alaşımlı bir ıslah çeliği seçilir. İki kalitenin karşılaştırması ayrı yazıdadır.
06
C35 ve C60 ile farkı
C45'in iki komşusu aynı normda yer alır ve aynı mantıkla okunur: karbon arttıkça çelik sertleşebilirlik kazanır, ama tokluk ve işlenebilirlik azalır.
C35 daha yumuşaktır ve yük az olan parçada yeterlidir. C60 daha sert ve daha az tokturdur; aşınmanın önemli olduğu parçada uygundur. C45 ikisinin ortasında, en dengeli seçimdir. C35 ve C60 değerlerinin ayrıntısı kendi kalite sayfalarındadır.
07
Stok formları
C45 altı formda bulunur: çelik çubuk, kare çelik, çelik lama, altıköşe çelik, soğuk çekme boru ve çelik levha. Çelik Alaşımları stoktaki ham malzemeyi ölçünüze en ve boyda keser; talaşlı imalat, pah kırma, taşlama ve ısıl işlem yapmaz.
Siparişte kalite ve teslim durumunu kodla yazın: C45+N, C45+QT. Kalite önceden seçili gelen C45 teklif formunda formu ve ölçüyü seçersiniz.
Siparişte yazılacaklar
- Kalite: C45 (EN adıyla).
- Teslim durumu: +N, +QT, +A ya da +S.
- Form: çubuk, kare, lama, levha, altıköşe ya da boru.
- Ölçü ve boy.
- Adet ya da kilogram.
Eski listelerde "Ç 1050" yazan bir kalemi C45 olarak teklif istemeden önce karbon aralığını kontrol edin.
Kaynaklar. EN ISO 683-1:2018 (önceki EN 10083-2:2006). Değerler ikinci bağımsız kaynakla karşılaştırılmıştır. AISI ve JIS karşılıkları yakın eşdeğerdir.
08
Sık sorulan sorular
C45 ile 1045 aynı mı?
Yakın eşdeğerdir. AISI 1045, C45'in Amerikan karşılığıdır; bileşim aralıkları örtüşür, ama birebir aynı değildir. Teknik resimde EN adı yazıyorsa siparişte de EN adını kullanın.
C45 neden Ç 1050 diye anılır?
Eski listelerde ve piyasada C45 için "Ç 1050" yazılmıştır. Bu bir karışıklıktır: MKE kuralına göre Ç 1045 beklenir, AISI 1050 ise daha yüksek karbonlu başka bir kalitedir. Hangi adı gördüğünüzden bağımsız olarak siparişe EN adını ve teslim durumunu yazın; karbon aralığını kontrol etmek de yanlış kaliteyi önler.
C45 ile Ck45 farkı nedir?
Ck45, eski DIN adıdır; bugünkü karşılığı C45E'dir. E, kükürt ve fosfor sınırının daha sıkı olduğu sürümü gösterir. Kalite aynı karbon düzeyindedir, ama aynı belge değildir.
C45 hangi formlarda stokta?
Çubuk, kare, lama, levha, altıköşe ve boru olarak bulunur. Stoktan en ve boyda keseriz; ölçü ve miktarı teklif formunda yazarsınız.
