Soğuk çekme boru teslim durumları: +C, +LC, +SR, +A, +N

01

Kısa cevap

Soğuk çekme hassas boru, çekme işleminden sonra hangi işlem gördüğünü bildiren bir kodla sipariş edilir. Kod EN 10305'te tanımlıdır: +C, +LC, +SR, +A, +N. Kod, borunun sertliğini, bükülebilirliğini ve işlenebilirliğini belirler. Aynı kalite ve aynı ölçüde farklı kodlu iki boru, tamamen farklı davranır.

Boru, çelik formlarından yalnız biridir; altı formun karşılaştırması için çelik formları rehberine bakın. Bu yazı yalnız boruya ve kodlarına ayrılmıştır.

02

Kodlar tablosu: yeni ve eski adlar

EN 10305-1, seamless (dikişsiz) soğuk çekme hassas boruların teslim durumlarını beş kodla tanımlar. Eski DIN 2391 adları, hâlâ kullanıldığı için yanına yazılmıştır.

Kod, kalite adının sonuna eklenir (örneğin C45+N); başındaki "+" işareti bunun bir teslim durumu eki olduğunu gösterir. Eski adlarla eski çizimleri okuyabilirsiniz; yeni çizimlerde EN kodu yazılır.

Not: eski çizimlerde kısaltma "BK" olarak, kalite adı ise "St 52" gibi eski adla geçebilir. Bu durumda kalite adını da güncel karşılığına çevirmeniz gerekir; eşdeğer için eşdeğerlik tablosuna bakın.

Soğuk çekme boru nasıl üretilir? Sıcak şekillendirilmiş dikişsiz bir boru, oda sıcaklığında soğuk çekmeyle ölçüye getirilir. Çap ve et kalınlığı küçülür, ölçü hassaslaşır, yüzey düzgünleşir. EN 10305-1 bu ürünü, kesin tanımlı ölçü toleransları ve tanımlı yüzey pürüzlülüğüyle anlatır. Teslim durumu kodu bu çekme işleminden sonra ne yapıldığını anlatır.

Eski çizimleri güncellemek için dönüşüm basittir: - BK → +C - BKW → +LC - BKS → +SR - GBK → +A - NBK → +N

Çizimde "St 35 BK" gibi bir yazım görürseniz, kalite adı eski (St 35), teslim durumu eskidir (BK). Sipariş için ikisini de güncel karşılığına çevirmek gerekir; kalite karşılığına karar vermeden önce çizimi hazırlayan mühendise danışın.

03

Sertlik ve şekillendirme

Kodlar, çekilmiş borunun içindeki pekleşmeyi (soğuk işlemin sertleştirdiği yapıyı) ne kadar koruduğuna göre sıralanır.

+C: en sert. Son çekme sonrası hiçbir ısıl işlem yoktur. Dayanım yüksek, uzama düşüktür. Ölçü ve yüzey hassasiyeti çekmeden gelir. Fazla şekillendirme kaldırmaz; bükme ve genişletme sınırlıdır.

+LC: yumuşatılıp bir miktar çekilmiş. Çelik önce ısıl işlemle yumuşatılır, sonra bir çekme geçişinden geçer. +C'ye göre daha çok şekillendirilebilir; sınırlı bükme ve genişletme yapılabilir.

+SR: gerilimi alınmış. Çekme sonrası kontrollü atmosferde gerilim giderme uygulanır. Kafes gerilmeleri azaldığı için boru daha rahat şekillenir ve işlenir.

+A: tavlanmış. Boru yumuşatılmıştır. Sertlik düşer, şekillendirme kabiliyeti yükselir. Bükme ve ezme işlerinde en rahat durumlardan biridir.

+N: normalize. Boru, kritik sıcaklığın üzerine ısıtılıp kontrollü atmosferde normalize edilmiştir. Yapı homojendir; çekme dayanımı belli bir aralıkta tutulur.

Aşağıda E235 kalitesi için EN 10305-1'deki en düşük değerler örnek olarak veriliyor. Stokta listelediğimiz kaliteler farklıdır; bu tablo yalnız kodların etkisini gösterir.

+C'den +N'ye gidildikçe dayanım düşer, uzama dört katına yakın artar. Kodu seçmek, bu denge arasında seçim yapmaktır. +A yumuşak durumdur; en yüksek uzamayı verir, ama örnek tabloda yer almıyor.

04

Kullanıma göre seçim

Seçim parçanın ne yapacağına bağlıdır. Kısa bir rehber:

• Bükülecek veya genişletilecek boru: +LC, +A veya +N. Şekillendirme payı yüksek durumları tercih edin. +C bükülmeye en az elverişli olandır.
• Dayanım ve hassas ölçü gerekiyor, şekillendirme yok: +C. Boru çekilmiş gibi kullanılır.
• Şekillendirme ve işleme kolaylığı önemli, sertlik de korunacak: +SR. Gerilimi alınmış boru daha rahat şekil alır ve işlenir.
• Homojen yapı ve belli bir dayanım aralığı: +N.
• En yumuşak, en çok şekil verilecek iş: +A.

Bu seçimler ilk yaklaşımdır. Çizimde başka bir şart varsa çizim esastır. Teslim durumu kodu, borunun üreticiden geldiği hâli anlatır; boruyu biz yalnız istediğiniz boyda keseriz.

05

Stoktaki kaliteler

Soğuk çekme boru sitede soğuk çekme boru sayfasında listelenir. Boru için üç kalite öne çıkar: C45, C35 ve C60. Üçü de imalat çelikleri grubundandır: orta karbonlu, makine yapımında yaygın kalitelerdir.

Karbon aralıkları normdan okunur: C35'te %0,32–0,39, C45'te %0,42–0,50, C60'ta %0,57–0,65. C35 daha düşük, C60 daha yüksek karbonludur. Karbon arttıkça sertleşme ve dayanım artar, şekillendirme ve kaynak kabiliyeti zorlaşır. Bu yüzden bükülecek bir boruda düşük karbonlu kalite ile yumuşak bir teslim durumu (+A veya +N) birlikte düşünülür. Hangi kalitenin hangi teslim durumunda stokta olduğu teklifte netleşir.

Sitedeki boru hassas borudur. Duvar kalınlığı sınıfı (SCH) ile sipariş edilen tesisat borusu ayrı bir dünyadır; ayrımı boru SCH nedir yazısı anlatır.

06

Sipariş yazımı

Hassas boru siparişinde şunlar yazılır: 1. Dış çap × et kalınlığı, mm. Örnek: Ø 60 × 5. 2. Norm: teslim durumu kodları EN 10305'ten gelir; kalite için hangi normun esas alındığını teklifte netleştirin. 3. Kalite: örneğin C45. 4. Teslim durumu kodu: +C, +LC, +SR, +A veya +N. 5. Boy ve adet.

Örnek satır (yalnız yazım örneği, stok bilgisi değil): Boru Ø 60 × 5, C45+N, 3000 mm, 10 adet.

Ağırlığı önceden kestirmek için ağırlık hesaplama aracında boru formunu seçin. Ø60 × 5 mm boru, genel yoğunlukla 1 m'de 6,78 kg gelir.

07

Sık sorulan sorular